Transport bilateralny jest jednym z rodzajów transportu międzynarodowego. Jego zasady określają umowy dwustronne podpisane z krajami również spoza UE. Z tego artykułu można dowiedzieć się, na czym polega transport bilateralny i poznać jego typy. Można też sprawdzić, czy zmiany w Pakiecie Mobilności wpłynęły także na zasady wykonywania przewozów dwustronnych.
Tranzyt, transport intermodalny oraz bilateralny to popularne formy przewozów międzynarodowych. Każdy z nich rządzi się odrębnymi prawami, chociaż pojęcia te często stosowane są zamiennie, co jest błędem. Dlatego warto dowiedzieć się, czym charakteryzuje się bilateralny transport i w jaki sposób może być realizowany?
Kluczowe cechy transportu bilateralnego
Transport bilateralny, nazywany również przewozem dwustronnym, opiera się na umowach dwustronnych zawieranych pomiędzy państwami. To one stanowią podstawę prawną wykonywania przewozów międzynarodowych i określają zasady dostępu do rynków transportowych, zakres działania oraz obowiązki przewoźników. W przypadku Polski te umowy mają zastosowanie zarówno w relacjach z krajami Unii Europejskiej, jak i z państwami trzecimi.
Jedną z kluczowych cech transportu bilateralnego jest zasada wzajemności. Oznacza ona, że przewoźnicy z obu krajów objętych umową mogą realizować przewozy na porównywalnych warunkach. Inną istotną cechą jest również jego elastyczność. Zgodnie z przepisami Pakietu Mobilności transport bilateralny dopuszcza wykonanie dodatkowych czynności załadunku lub rozładunku w krajach tranzytowych, co pozwala lepiej planować trasy i ograniczać puste przebiegi.
Transport bilateralny korzysta także z wyłączeń dotyczących delegowania kierowców. Aktualne przepisy zwalniają przewozy dwustronne z obowiązku stosowania zagranicznych płac minimalnych oraz zgłoszeń w systemie IMI, o ile trasa nie obejmuje kabotażu lub przewozów cross-trade. Dzięki temu przewóz bilateralny pozostaje jedną z najprostszych formalnie i najbardziej opłacalnych form transportu międzynarodowego.
Czym jest transport bilateralny – przykłady
Z transportem bilateralnym mamy do czynienia podczas przewozu osób lub towarów pomiędzy krajami, które zawarły ze sobą umowy dwustronne, przy czym siedziba przewoźnika musi znajdować się w jednym z tych państw. Jako członek Unii Europejskiej, Polska posiada umowy bilateralne ze wszystkimi krajami członkowskimi, a dodatkowo również następującymi państwami:
- Albania
- Armenia
- Białoruś
- kraje byłej Jugosławii, niebędące w UE
- Irak
- Iran
- Jordania
- Kazachstan
- Kirgizja
- Mołdawia
- Rosja
- Syria
- Tunezja
- Turcja
- Ukraina
- Uzbekistan
W definicji transportu bilateralnego mieści się kilka kategorii przewozów, których szczegóły najprościej wytłumaczyć na konkretnych przykładach:
Przykład 1. Bilateralny transport i przejazd na pusto
Polski przewoźnik transportuje towar z terenu Polski do Niemiec. Tam towar zostaje rozładowany i pojazd wraca do bazy na pusto. Ten rodzaj transportu bilateralnego jest z oczywistych powodów najmniej efektywny, więc stosuje się go wyjątkowo rzadko. Częściej zamiast powrotu do Polski zaraz po rozładunku, kierowca ładuje pojazd w Niemczech lub innym kraju (do którego dojeżdża jednak na pusto) towarem, którego celem przewozu jest Polska.
Przykład 2. Przewóz bilateralny a dodatkowe załadunki oraz rozładunki
Zgodnie z regulacjami Pakietu Mobilności w ramach jednego transportu bilateralnego kierowca może wykonać maksymalnie jeden dodatkowy załadunek i rozładunek. W praktyce oznacza to na przykład sytuację, w której podczas trasy z Polski do Hiszpanii ciężarówka została doładowana towarem w Niemczech (dodatkowy załadunek), przeznaczonym do Francji. W Paryżu ładunki z Berlina zostały wyładowane (dodatkowy rozładunek), a kierowca pojechał do Hiszpanii, w której rozładował polski towar. Jeżeli w drodze powrotnej podejmie, np. we Francji ładunek przeznaczony do Polski (czyli rozpocznie drugi transport bilateralny), to w Niemczech może ponownie doładować dodatkowy towar (drugi załadunek), który zawiezie do Czech na (drugi) rozładunek, by stamtąd do Polski dostarczyć wreszcie towar z Francji.
Przykład 3. Transport bilateralny z dodatkową operacją transportową
Kiedy przewoźnik na trasie transportu bilateralnego z kraju, w którym posiada siedzibę, nie wykonuje dodatkowego załadunku lub rozładunku, a w drodze powrotnej także wykonuje przewóz dwustronny, może wtedy wykonać jedną dodatkową operację transportową. Na przykład: po bezpośredniej dostawie towarów z Polski do Francji, kierowca ładuje towar pod Paryżem, by zawieźć go do Wrocławia. Po drodze we Włoszech doładowuje ładunek kierowany do Niemiec (dodatkowy załadunek), a po (dodatkowym) rozładunku w Berlinie, zabiera towar, który zawozi do Czech (dodatkowa operacja transportowa). Spod Pragi wyrusza do Wrocławia, gdzie ostatecznie rozładowuje towar z Francji.
Przykład 4. Przewozy bilateralne a cross-trade
W ramach transportu bilateralnego można wykonać również przewóz krzyżowy, czyli cross-trade. Dotyczy on sytuacji, w której przewoźnik transportuje towar pomiędzy dwoma krajami, w których nie posiada własnej siedziby. Na przykład po załadunku w Polsce i rozładunku w Niemczech, kierowca ponownie ładuje się w Berlinie towarem, który zawozi tym razem do Paryża (cross-trade). We Francji może jeszcze zabrać towar np. na Słowację (to kolejny cross-trade), aby w Bratysławie załadować transport, przeznaczony do Warszawy.
Przykład 5. Transport bilateralny i kabotaż.
Kabotaż to po prostu przewóz towarów pomiędzy punktami w kraju, w którym przewoźnik nie posiada siedziby. Kabotaż można wykonać maksymalnie trzykrotnie w ciągu maksymalnie 7 dni od daty jego rozpoczęcia. Przykładowo, kierowca jedzie z polskim towarem do Niemiec. Rozładowuje się pod Berlinem, skąd zabiera towar do Frankfurtu. Nad Menem zostawia cały ładunek i podejmuje kolejny, którego celem jest Wrocław.
W przypadkach transportu bilateralnego połączonego z kabotażem i przewozami krzyżowymi należy pamiętać o zmianach w przepisach Pakietu Mobilności.
Przewóz bilateralny a Pakiet Mobilności
Zmiany w Pakiecie Mobilności, które zaczęły obowiązywać 2 lutego 2022 r., dotyczą między innymi zasad ustalania wynagrodzeń kierowców, obsługujących międzynarodowe trasy. Pakiet zobowiązuje pracodawców do wypłaty wynagrodzenia minimalnego obowiązującego w kraju, do którego pracownik wjedzie. Jednakże nie dotyczy to przewozów bilateralnych oraz tranzytów.
W praktyce podczas transportów dwustronnych etapy bilateralne rozliczane są według stawek, obowiązujących w państwie, w którym przewoźnik posiada swoją siedzibę. Natomiast zgodnie ze zmianami Pakietu Mobilności wynagrodzenie kraju, do którego kierowca wjedzie, naliczane jest tylko za te fragmenty kursu, które spełniają warunki przewozów cross-trade lub kabotażu.
Wynagrodzenie w transporcie bilateralnym w 2026 roku
W 2026 roku wynagrodzenie w transporcie bilateralnym w polskich firmach pozostaje przede wszystkim efektem umów zatrudnienia i zasad wewnętrznych przewoźników, a nie obowiązkowych stawek płacy minimalnej innych państw. Jest to wynikiem zapisów zawartych w Pakiecie Mobilności dla przewozów dwustronnych, które zakłada, że stawki zagraniczne obowiązują jedynie w przypadku cross-tradingu i kabotażu. Jednocześnie zmiany w prawie, w tym wzrost płacy minimalnej w Polsce i zasady rozliczeń kierowców, wpływają pośrednio na koszty pracy oraz sposób konstruowania wynagrodzeń w branży transportowej.
12 minut czytania
