Jazda na out – jak prawidłowo ją opisać w dokumentacji?

Jazda na OUT to termin używany w transporcie drogowym na określenie szczególnego trybu pracy tachografu. Polega on na prowadzeniu pojazdu poza zakresem obowiązywania przepisów o czasie jazdy i odpoczynku kierowców. W praktyce tachograf działa w trybie OUT tak, że nie rejestruje czasu prowadzenia pojazdu jako „jazdy” kierowcy, dzięki czemu dany przejazd nie wlicza się do limitów czasu pracy.

Należy jednak pamiętać, że dane takiego przejazdu wciąż są zapisywane w urządzeniu, a tachograf zachowuje informację o aktywności, lecz nie traktuje jej jako jazdy w rozumieniu przepisów dotyczących transportu.

Poniżej wyjaśniamy, co oznacza funkcja OUT, kiedy wolno z niej korzystać, jak włączyć tryb OUT oraz jak udokumentować jazdę na OUT w tachografie, aby wszystko odbyło się zgodnie z prawem. Opisujemy również, jakie kary grożą za nadużycie tego trybu oraz przedstawiamy dobre praktyki związane z jego stosowaniem.

Funkcja OUT na tachografie – co to znaczy?

Funkcja OUT w tachografie cyfrowym (ang. out of scope) służy do wyłączenia rejestrowania określonych przejazdów samochodem ciężarowym z norm czasu pracy kierowców. Taka jazda jest traktowana jako inna praca (symbol młotków na tachografie), a kierowca formalnie zostaje zwolniony z obowiązku przestrzegania limitów prowadzenia pojazdu, przerw i odpoczynków wynikających z przepisów obowiązujących w Unii Europejskiej.

Warto jednak zauważyć, że zastosowanie funkcji OUT nie oznacza pełnej dowolności, ponieważ kierowca wciąż podlega ogólnym przepisom o czasie pracy (np. dobowym i tygodniowym okresom odpoczynku), więc nadal musi przestrzegać wymogów Kodeksu pracy.

Kiedy można jechać na OUT w tachografie bez naruszania przepisów?

Tryb OUT wolno włączać tylko w ściśle określonych sytuacjach, wymienionych w artykule 3. oraz artykule 13. rozporządzenia WE nr 561/2006. Dotyczą one przewozów wyłączonych spod obowiązku rejestrowania aktywności kierowcy na tachografie i limitów czasu jazdy. 

Przykłady legalnego stosowania jazdy na OUT

• Przejazdy serwisowe i techniczne, takie jak dojazd do warsztatu albo w celu przetestowania pojazdu po naprawie – bez przewożenia ładunku.
• Transport na potrzeby rolnictwa, w tym przewóz płodów rolnych w obrębie gospodarstwa rolnego.
• Wywóz odpadów komunalnych, dotyczący odbioru odpadów z gospodarstw domowych. W przypadku odbioru odpadów z firm, tachograf musi zapisywać czas jazdy.
• Jazda pojazdem nieprzystosowanym do przewozu towarów, np. samym ciągnikiem siodłowym bez naczepy.
• Przejazd jako pomoc drogowa pod warunkiem działania w promieniu do 100 km od bazy przedsiębiorstwa.
• Przewóz drogowy osób na krótkich liniach regularnych, dotyczy linii autobusowych o długości do 50 km.
• Przejazdy po drogach niepublicznych, np. jazda na terenie zamkniętym terminalu, na terenie firmy, po placu budowy czy innych drogach, które nie są wyłączone z sieci dróg publicznych.
• Przejazdy o charakterze prywatnym, których celem nie jest działalność komercyjna.
• Akcje humanitarne i służby ratunkowe, na przykład przewóz pomocy humanitarnej, działania ratownicze itp.

Powyższe przypadki należy interpretować ściśle, więc tryb OUT wolno stosować wyłącznie wtedy, gdy przejazd faktycznie spełnia wymienione warunki. Dodatkowo jazda na OUT jest zabroniona, jeśli w pojeździe znajduje się ładunek komercyjny. Dlatego też kierowca jadący ciężarówką do serwisu, ale z załadowanym towarem nie może skorzystać z trybu OUT.

Warto też pamiętać, że sama jazda bez ładunku pojazdem, który może go przewieźć (zestaw transportowy, samochód ciężarowy itd.) nie uprawnia do skorzystania z trybu OUT, jeśli nie wpisuje się w żaden z dozwolonych przypadków. Istotny jest konkretny cel przejazdu, uprawniający do wyłączenia rejestracji, taki jak dojazd do stacji diagnostycznej czy przemieszczanie się po terenie bazy transportowej.

Z czym wiąże się jazda na OUT po drogach publicznych?

Wiele wątpliwości budzi kwestia używania trybu OUT, gdy pojazd porusza się po drogach publicznych. Kluczowe jest to, gdzie i w jakim celu jedzie pojazd. Samo znalezienie się na drodze publicznej nie wyklucza jazdy na OUT, o ile spełnione są warunki ustawowe – w tym przypadku liczy się cel przejazdu oraz tożsamość kierującego. Przykładowo, taką jazdę może odbyć mechanik testujący pojazd po naprawie.

Jeżdżąc na OUT, kierowca nie musi rejestrować aktywności za pomocą tachografu w standardowy sposób. Musi jednak zadbać o odpowiednią dokumentację tego przejazdu. Przede wszystkim zaleca się wykonać wydruk z tachografu przy rozpoczęciu i zakończeniu okresu jazdy na OUT. Na odwrocie wydruku należy ręcznie opisać cel takiej jazdy i wskazać, że była to inna praca kierowcy.

Niezbędne jest dodanie informacji takich jak: data, miejsce, godziny przejazdu oraz podpis kierowcy, a także dołączenie wyjaśnienia, np. „przejazd pojazdem w trybie OUT: dojazd na teren budowy, transport poza zakresem rozporządzenia 561/2006”). W karcie kierowcy również powinien znaleźć się odpowiedni wpis manualny. Aby tego dokonać, należy wybrać symbol „młotków” (inna praca) z adnotacją o jeździe w trybie OUT. Podczas kontroli drogowej ITD może zażądać pokazania takiego opisu lub wydruków, żeby zweryfikować zasadność użycia OUT.

Co grozi, gdy w trakcie kontroli okaże się, że jazda na OUT była prowadzona niezgodnie z przepisami? W takim przypadku odpowiedzialność poniosą i kierowca, i pracodawca. Kierowca może zostać ukarany mandatem do 2000 zł, a przewoźnik, u którego pracuje karą administracyjną nawet do 5000 zł za każdy stwierdzony przypadek nadużycia. Inspektorzy mogą także uznać takie działanie za manipulację tachografem i zatrzymać kierowcy prawo jazdy na 3 miesiące.

Ponadto w razie wypadku ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania, jeśli okaże się, że pojazd jechał w trybie OUT bez podstaw, ponieważ jest to naruszenie warunków polisy.

Jak włączyć tryb OUT w tachografie cyfrowym?

Włączenie trybu OUT w tachografie różni się nieco w zależności od modelu urządzenia, ale ogólna zasada jest podobna w większości sprzętu dostępnego na rynku. 

W jaki sposób można włączyć tryb OUT w tachografie cyfrowym?

1. Przygotowanie tachografu: należy włożyć kartę kierowcy do tachografu lub uruchomić tachograf bez karty.
2. Wejście w menu funkcji specjalnych: przed rozpoczęciem jazdy trzeba przejść w tachografie do specjalnych ustawień urządzenia.
3. Wybór opcji OUT: należy wybrać opcję opisaną jako „pojazd poza zakresem” lub “OUT of scope”.
4. Potwierdzenie wyboru: naciśnięcie OK lub innego przycisku akceptacji. Po zaakceptowaniu tachograf powinien potwierdzić aktywację trybu OUT na wyświetlaczu.
5. Przejazd pojazdem: pojazd należy prowadzić zgodnie z założonym celem, np. manewrowanie po placu, dojazd do warsztatu. Trzeba jednak pamiętać, że choć w trybie OUT tachograf nie nalicza czasu jazdy do limitów, ale jest on wliczany do czasu pracy tego dnia.
6. Wyłączenie trybu OUT: po zakończeniu jazdy należy wyłączyć tryb OUT i przełączyć tachograf z powrotem do normalnego trybu rejestracji, by kolejny odcinek trasy został poprawnie odnotowany. Aby to zrobić, należy ponowne wejść w menu i odznaczyć opcję OUT lub ponownie nacisnąć przycisk.
7. Uzupełnienie danych po jeździe: jeśli odbyła się jazda bez karty w tachografie w trybie OUT, po jej zakończeniu koniecznie należy włożyć kartę i wykonać ręczny wpis uzupełniający. Taki wpis manualny powinien zawierać rzeczywisty rodzaj aktywności, w tym przypadku inną pracę (symbol młotków), obejmującą czas, gdy pojazd jechał w trybie OUT, a także skrócony opis celu przejazdu.

Jeśli tachograf wymaga wprowadzenia ręcznego wpisu przed ruszeniem w trybie OUT, należy dokonać takiego wpisu od razu ze wskazaniem, że od tego momentu rozpoczyna się praca w trybie OUT. Później, po zakończeniu pracy, trzeba wprowadzić jeszcze jeden wpis z informacją o końcu przejazdu. Trzeba pamiętać, żeby zawsze po zakończeniu przejazdu mieć kompletną dokumentację tej aktywności.

Jazda na OUT: jak opisać wydruk z tachografu?

Poprawne opisanie jazdy na OUT w dokumentacji ma kluczowe znaczenie podczas kontroli. Podstawą są tutaj wydruki z tachografu. Najlepiej sporządzić dwa wydruki: jeden przed rozpoczęciem jazdy w trybie OUT, a drugi tuż po jej zakończeniu. Na tych wydrukach urządzenie wskaże m.in. brak rejestrowanej jazdy w danym okresie. Zadaniem kierowcy jest odręczne opisanie na odwrocie wydruków szczegółów tego przejazdu. Zgodnie z zaleceniami Inspekcji Transportu Drogowego, na odwrocie powinny znaleźć się podstawowe informacje na temat kierowcy i przejazdu.

Dane, które powinny być umieszczone ręcznie na wydrukach z tachografów w przypadku jazdy na OUT

• Imię i nazwisko kierowcy.
• Numer karty kierowcy.
• Dokładny powód i opis przejazdu w trybie OUT w czytelnej i konkretnej formie, z podaniem celu i charakteru przejazdu oraz wskazanie, że jest on wyłączony z rozporządzenia WE nr 561/2006.
• Data, godziny i miejsce rozpoczęcia oraz zakończenia tego przejazdu, jeśli nie są wskazane czytelnie w wydruku z tachografu
• Podpis kierowcy.

Tak przygotowane wydruki warto zachować wraz z dokumentacją czasu pracy kierowcy. Przy ewentualnej kontroli ITD, kierowca powinien pokazać te wydruki inspektorowi, aby udowodnić zasadność jazdy na OUT. Dobrą praktyką jest także odnotowanie takiego przejazdu w ewidencji czasu pracy (np. w miesięcznej karcie ewidencji kierowcy). Dzięki temu zarówno kierowca, jak i firma transportowa mają dowód, że nie próbowano niczego ukryć, a brak zapisów na karcie wynikał z uprawnionego użycia trybu OUT.

Jaka jest kara za jazdę w trybie OUT wbrew przepisom?

Używanie trybu OUT w innych celach niż wskazane w prawie jest traktowane jak złamanieprzepisów o czasie pracy kierowców. Włączenie OUT podczas zwykłego przewozu towarów lub osób, gdy tachograf powinien rejestrować taką jazdę, jest uznawane za fałszowanie dokumentacji czasu pracy. Kary za jazdę na OUT niezgodnie z przepisami są wysokie, a odpowiedzialność ponosi zarówno kierowca, jak i firma transportowa. 

Lista kar stosowanych w przypadku nieuprawnionej jazdy w trybie OUT

• Mandat dla kierowcy do 2000 zł za każde stwierdzony przypadek jazdy bez wymaganej rejestracji w tachografie.
• Kara administracyjna dla przewoźnika do 5000 zł za każdy przypadek niedozwolonego użycia trybu OUT przez kierowcę.
• Utrata prawa jazdy na okres do 3 miesiecy, gdy inspektorzy stwierdzą celowe i powtarzające się omijanie przepisów.

Dodatkowo, jeśli w trakcie nieuprawnionej jazdy na OUT dojdzie do kolizji lub wypadku, ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania. Takie zdarzenie jest traktowane jako naruszenie warunków użycia pojazdu.

Warto podkreślić, że powyższe kary dotyczą jedynie zastosowania trybu OUT niezgodnie z prawem. Sama jazda na OUT, jeśli odbywa się w dozwolonych sytuacjach i jest prawidłowo udokumentowana, nie jest karana. Dlatego tak ważne jest upewnienie się, kiedy można jechać na OUT, a następnie ścisłe przestrzeganie zasad jego użycia. Dlatego w razie wątpliwości lepiej zrezygnować z trybu OUT niż narazić się na powyższe sankcje.

Dobre praktyki związane z użyciem trybu OUT

Stosowanie trybu OUT wymaga wiedzy i rozwagi. Aby uniknąć błędów i kar, warto zastosować kilka praktycznych wskazówek.

• Dokumentowanie każdego przypadku użycia OUT – należy prowadzić staranną dokumentację, zapisywać cel przejazdu w firmowej ewidencji lub dokumentacji serwisowej oraz robić wydruki z tachografu z odręcznym opisem uzasadniającym użycie OUT. 
• Przeszkolenie kierowców z zasad użycia OUT – wszystkie osoby kierujące pojazdami w firmie powinny znać zasady działania tachografu i przepisy dotyczące trybu OUT. Wielu naruszeń można uniknąć dzięki przekazaniu kierowcom podstawowej wiedzy o tym, do czego służy OUT i kiedy jego użycie jest dozwolone.
• Regularne pobieranie danych z tachografu i kart – przewoźnik powinien okresowo zgrywać dane z tachografu oraz kart kierowców i analizować je pod kątem użycia trybu OUT. Pozwoli to sprawdzić, czy funkcja OUT była używana poprawnie i czy każdy taki przejazd jest właściwie opisany.
• Wyłączanie trybu OUT po zakończeniu jazdy – zapomnienie o tej zasadzie może skutkować tym, że kierowca kontynuuje jazdę w normalnym przewozie z włączonym OUT, co od razu stanowi naruszenie. Dlatego po każdym przejeździe poza zakresem należy przełączyć tachograf z powrotem na normalny tryb.
• Przestrzeganie ogólnych norm czasu pracy, ponieważ czas spędzony na jeździe OUT wlicza się w czas pracy kierowcy. Mimo że jazda na OUT nie liczy się do limitu prowadzenia pojazdu, to kierowca nadal musi wypoczywać zgodnie z przepisami. Zatem nie można wykorzystywać tego trybu do wydłużania dnia pracy ponad dozwolone normy.

Stosowanie powyższych praktyk pomoże uchronić się przed nieświadomym złamaniem przepisów. W razie kontroli łatwiej będzie wykazać, że firma i kierowca korzystają z trybu OUT jedynie w dopuszczalnym zakresie.

Podsumowanie: jazda na OUT

Jazda na OUT to przydatna funkcja tachografu, pozwalająca na pewną elastyczność przy przejazdach niewliczanych do czasu jazdy kierowcy. Jednak korzystanie z niej wymaga bardzo dobrej znajomości przepisów oraz ostrożności. Należy zawsze upewniać się, że dany przejazd faktycznie kwalifikuje się do tego wyjątku, gdyż w przeciwnym razie można ponieść konsekwencje finansowe i prawne. Należy także pamiętać o prawidłowym udokumentowaniu każdej jazdy na OUT: wykonaniu wydruków, wpisach manualnych i opisach, które w razie kontroli posłużą za dowód legalności działań.

Stosując tryb OUT zgodnie z przeznaczeniem, kierowcy i przewoźnicy mogą usprawnić swoją pracę, np. podczas jazd serwisowych czy manewrów na placu bez łamania prawa. Z kolei świadome nadużycia tego trybu są łatwe do wykrycia i zwykle kończą się nałożeniem  dotkliwych kar. 

Jesteś przewoźnikiem i szukasz nowoczesnych rozwiązań wspomagających zarządzanie transportem? System fireTMS to kompleksowe rozwiązanie, które usprawni codzienną pracę – od wprowadzania i zarządzania zleceniami, przez planowanie i optymalizację tras, monitorowanie przewozów i automatyczne fakturowanie, aż po rozliczanie zleceń i raportowanie. Kluczowe funkcje systemu możesz przetestować bezpłatnie w trakcie 14-dniowego okresu próbnego. Wystarczy, że założysz darmowe konto fireTMS!